دانشگاه تهران - دانشکده اقتصادفصلنامه تحقیقات اقتصادی0039-896961220260622Presenting a Model for the Role of the Iranian Commodity Exchange in Organizing Foreign Trade with an Emphasis on the Role of Free and Special Economic Zonesارائه مدلی برای نقش بورس کالای ایران در ساماندهی بازرگانی خارجی با تأکید بر نقش مناطق آزاد و ویژه اقتصادی19923210729510.22059/jte.2026.407536.1009049FAمهدیکمالیگروه اقتصاد، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران.0009-0004-3816-9773سلمانستوده نیا کرانیگروه اقتصاد، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران.اسدالهپورمحمودیگروه مدیریت مالی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران.Journal Article20251212This study aims to provide an integrated model to explain the role of the Iran Commodity Exchange (IME) in organizing foreign trade, emphasizing Free and Special Economic Zones. The research employed a sequential exploratory mixed-methods approach (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with 15 key stakeholder experts (managers from the Commodity Exchange, foreign trade sectors, and Free Zones) and analyzed using thematic analysis. In the quantitative phase, data were gathered using a researcher-made questionnaire developed from the qualitative findings and analyzed by integrating Structural Equation Modeling (SEM) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). The final model was designed and validated across five dimensions and twelve components. AHP results indicated that the components of "information transparency" (weight: 0.49) and "infrastructure development" (weight: 0.23) held the highest priority. The analyses revealed that the Commodity Exchange's role in this model is primarily played by creating a platform for integrating and facilitating the realization of these key requirements. The results indicate that strengthening the Commodity Exchange's role in organizing foreign trade through intelligent coordination with Free Zones requires an immediate focus on enhancing information transparency and developing integrated infrastructure. The success of this model depends on addressing institutional challenges (legal, customs-related, inter-organizational coordination) and redefining the role of the Exchange's export trading ring as a facilitating platformهدف این پژوهش، ارائه مدلی یکپارچه برای تبیین نقش بورس کالای ایران در ساماندهی بازرگانی خارجی با تأکید بر مناطق آزاد و ویژه اقتصادی است. تحقیق با رویکرد آمیخته اکتشافی متوالی (کیفی-کمّی) انجام شد. در مرحله کیفی، دادهها از طریق مصاحبه نیمهساختاریافته با ۱۵ خبره از ذینفعان کلیدی (مدیران بورس کالا، بازرگانی خارجی و مناطق آزاد) گردآوری و با استفاده از تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شد. در مرحله کمّی، با استفاده از پرسشنامه محققساخته مبتنی بر یافتههای کیفی، دادهها گردآوری و با تلفیق مدلسازی معادلات ساختاری(SEM) و فرآیند تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) تحلیل شدند. مدل نهایی در پنج بعد و دوازده مؤلفه طراحی و اعتبارسنجی گردید. نتایجAHP نشان داد مؤلفههای شفافیت اطلاعات (با وزن 49/0) و توسعه زیرساختها (با وزن 23/0) بالاترین اولویت را دارند. تحلیلها نشان داد نقش بورس کالا در این مدل، عمدتاً از طریق ایجاد بستری برای یکپارچهسازی و تسهیل تحقق الزامات کلیدی ایفا میشود. نتایج نشان میدهد تقویت نقش بورس کالا در ساماندهی بازرگانی خارجی از طریق هماهنگی هوشمند با مناطق آزاد، مستلزم تمرکز فوری بر شفافسازی اطلاعات و توسعه زیرساختهای یکپارچه است. موفقیت این مدل وابسته به رفع چالشهای نهادی (قانونی، گمرکی، هماهنگی بیندستگاهی) و بازتعریف نقش رینگ صادراتی بورس کالا به عنوان یک پلتفرم تسهیلگر است.https://jte.ut.ac.ir/article_107295_38c05256cde17cb909949d0ae76f32e8.pdfدانشگاه تهران - دانشکده اقتصادفصلنامه تحقیقات اقتصادی0039-896961220260622Forecasting Volatility Using a Combined HAR Model with Long Memory and Markov Switching: Evidence from Equity ETF in Tehran Stock Exchangeپیشبینی نوسانات در چارچوب مدل ترکیبی HAR با حافظه طولانی و مارکوف سوئیچینگ: شواهدی از صندوقهای سهامی قابل معامله در بورس تهران23327110773210.22059/jte.2026.400631.1009028FAمیثمکاویانیگروه مدیریت مالی، دانشکده اقتصاد، مدیریت، و حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.0000-0002-1022-4193سید فخرالدینفخرحسینیگروه مدیریت مالی، دانشکده اقتصاد، مدیریت، و حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.سعیدحاج حیدریگروه مدیریت مالی، دانشکده اقتصاد، مدیریت، و حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران.Journal Article20250813This study investigates the performance of five equity exchange-traded funds (ETFs) listed on the Tehran Stock Exchange in forecasting daily volatility using various models based on the Heterogeneous Autoregressive (HAR) framework. The primary objective is to assess the impact of Long Memory (LM), Markov Switching (MS), and Jump (J) components on improving model accuracy. The findings reveal that the baseline HAR model alone has limited explanatory power for volatility, while incorporating advanced components—particularly LM and MS—significantly enhances model performance in most cases. Results indicate that long memory plays a pivotal role in most funds and is the most influential factor in improving forecasts for funds with more stable volatility patterns (e.g., “Asas”), whereas the combination of LM and MS yields superior performance for funds with more variable volatility structures (e.g., “Sarv” and “Atlas”). The jump component shows a limited and fund-specific effect, contributing to improvements only in certain cases—most notably when combined with LM and MS in funds such as “Aghas” and “Karadis.” These findings highlight the importance of selecting flexible, combined models tailored to the behavioral characteristics of each fund and suggest that fund managers should focus on identifying high-risk regimes and long-term volatility patterns for enhanced risk management.در این پژوهش، عملکرد پنج صندوق سهامی قابل معامله (ETF) در بورس تهران از منظر پیشبینی نوسانات روزانه با استفاده از مدلهای مختلف مبتنی بر ساختار HAR مورد بررسی قرار گرفت. هدف اصلی، ارزیابی تأثیر مؤلفههای حافظه طولانی (LM)، مارکوف سوئیچینگ (MS) و پرشهای ناگهانی (J) در بهبود دقت مدلها بود. یافتهها نشان داد که مدل پایه HAR بهتنهایی توانایی محدودی در توضیح نوسانات دارد و بهکارگیری مؤلفههای پیشرفتهتر، بهویژه LM و MS، در اغلب موارد موجب ارتقای معنادار عملکرد مدلها شد. نتایج حاکی از آن است که حافظه طولانی در بیشتر صندوقها نقشی کلیدی داشته و در صندوقهایی با نوسانات پایدارتر (مانند آساس) مؤثرترین عامل بهبود بوده است، در حالی که در صندوقهایی با ساختار نوسانی متغیر (مانند «سرو» و «اطلس») ترکیب LM و MS بهترین کارایی را ارائه کرده است. مؤلفه پرش، اثر محدود و وابسته به شرایط صندوقها داشته و تنها در برخی موارد، بهویژه در ترکیب با LM و MS در صندوقهایی مانند آگاس و کاریس، باعث بهبود پیشبینی شد. این نتایج بر اهمیت انتخاب مدلهای ترکیبی و انعطافپذیر متناسب با ویژگیهای رفتاری هر صندوق تأکید میکند و پیشنهاد میدهد که مدیران صندوقها برای مدیریت ریسک، به شناسایی رژیمهای پرریسک و الگوهای بلندمدت نوسانات توجه ویژه داشته باشند.https://jte.ut.ac.ir/article_107732_9df6df6ff27d58b8b3ff129eabf4a833.pdfدانشگاه تهران - دانشکده اقتصادفصلنامه تحقیقات اقتصادی0039-896961220260622Trade Liberalization under BRICS Plus Membership and Its Effects on Iran’s External Trade: A GTAP-Based CGE Scenario Analysisآثار عضویت ایران در گروه بریکس پلاس بر شاخصهای تجارت خارجی: با استفاده از مدل تعادل عمومی محاسبهپذیر27230510773610.22059/jte.2026.408415.1009055FAآرشیاوری فرگروه اقتصاد، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران0009-0000-7848-2968علیامامی میبدیگروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.تیمورمحمدیگروه اقتصاد، دانشکده اقتصاد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.0000-0002-9419-2431Journal Article20251230This study examines the impact of bilateral tariff liberalization between Iran and BRICS Plus members on Iran’s trade balance, exports, and imports using a multiregional computable general equilibrium model based on the Global Trade Analysis Project framework and the version 10 database. The model is calibrated to accurately reproduce the base-year equilibrium of the Iranian economy and its trade structure, ensuring internal consistency between observed data and simulated outcomes. A set of comparative-static tariff reduction scenarios, ranging from partial to full liberalization, is implemented to capture the structural responses of trade flows to changes in trade policy. The simulation results indicate that reciprocal tariff reductions lead to a significant expansion in Iran’s total trade volume. Exports increase across all major sectors, with the strongest response observed in the industrial sector, followed by agriculture, reflecting improved market access and enhanced price competitiveness. At the same time, imports rise more rapidly than exports, particularly in industrial intermediate and capital goods, due to high substitution elasticities and strong input linkages within the production structure. As a consequence, Iran’s trade balance deteriorates across all liberalization scenarios, despite the observed expansion in exports. These findings highlight the structural characteristics of the Iranian economy within the BRICS Plus trade framework and underscore the importance of accompanying trade liberalization with policies aimed at improving domestic productive capacity and export composition. The results provide policy-relevant insights into the trade effects of Iran’s participation in BRICS Plus under static general equilibrium conditions.جایگاه ژئواکونومیک ایران، برخورداری از منابع گسترده انرژی و ظرفیتهای بالقوه تجاری و ترانزیتی، زمینه مناسبی را برای بهرهمندی از فرصتهای ناشی از همکاری اقتصادی با کشورهای عضو بریکس پلاس فراهم میسازد. هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی تأثیر عضویت ایران در گروه بریکس پلاس و کاهش متقابل تعرفههای تجاری میان ایران و کشورهای این گروه تحت سناریوهای مختلف بر شاخصهای منتخب تجارت خارجی ایران، بهویژه ترازتجاری، ارزش صادرات و ارزش واردات کالاها و خدمات است. برای تحقق این هدف، از مدل تعادل عمومی محاسبهپذیر چندمنطقهای مبتنی بر پروژه تحلیل تجارت جهانی و نسخه دهم پایگاه داده آن استفاده شده است. نتایج حاصل از شبیهسازیها نشان میدهد که بهطور کلی، عضویت ایران در گروه بریکس پلاس و کاهش تعرفههای تجاری میان ایران و سایر کشورهای عضو این گروه منجر به افزایش ارزش صادرات و واردات کالاها و خدمات و در عین حال کاهش ترازتجاری ایران میشود. این کاهش ترازتجاری عمدتاً ناشی از افزایش سریعتر واردات در مقایسه با صادرات در سناریوهای کاهش تعرفهها است. از آنجا که عضویت در گروه بریکس پلاس میتواند به افزایش صادرات غیرنفتی، تنوعبخشی به شرکای تجاری، گسترش بازارهای هدف صادراتی و کاهش آثار منفی تحریمهای اقتصادی علیه ایران منجر شود، اتخاذ سیاستهای تجاری فعال در تعامل با کشورهای عضو این گروه از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این راستا، پیشنهاد میشود سیاستگذاران و مسئولان حوزه تجارت خارجی کشور با در نظر گرفتن ملاحظات ساختاری اقتصاد ایران، تمهیدات لازم برای کاهش تدریجی و هدفمند تعرفههای تجاری میان ایران و کشورهای عضو گروه بریکس پلاس را در دستور کار قرار دهند.https://jte.ut.ac.ir/article_107736_21adf87c94d53569449fa71d86c83673.pdfدانشگاه تهران - دانشکده اقتصادفصلنامه تحقیقات اقتصادی0039-896961220260622Revenue Effects of Pricing Rule Changes in Cement Auctions of the Iran Mercantile Exchangeبررسی آثار درآمدی تغییر قواعد قیمتی در حراجهای سیمان بورس کالای ایران30533610735010.22059/jte.2026.409348.1009066FAگایانهناذرگروه اقتصاد نظری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.محسنمهرآراگروه اقتصاد نظری، دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-2685-8561محمدحسینرحمتیگروه اقتصاد، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه شریف، تهران، ایران.0000-0002-6273-0661Journal Article20260203In economics, auctions are among the most important methods for resource allocation. If designed appropriately, they can achieve the mechanism designer’s objectives, such as efficiency in the price discovery process or revenue maximization. Currently, the Iran Mercantile Exchange (IME) is one of the country’s most significant commodity trading platforms, utilizing auction mechanisms to allocate goods among buyers. Recently, a simultaneous auction method (a type of sealed-bid auction) has been proposed for the cement sector to replace the open auction. Despite the alteration in the auction framework, its pricing rule remains unchanged and continues to follow a discriminatory pricing rule. The objective of this study is to investigate whether a uniform or a discriminatory pricing rule yields higher revenues for sellers. To examine the effects of changing the auction method, this study employs an agent-based model along with auction data from October 2024. The results indicate that as the demand-to-supply ratio increases, or as competition intensifies within the auction, the revenue generated from the uniform price auction surpasses that of the discriminatory price auction.در علم اقتصاد حراج یکی از مهمترین روشهای تخصیص منابع است که در صورت طراحی درست، میتواند منجر به تحقق اهداف طراح نظیر کارایی فرآیند کشف قیمت یا بیشینگی درآمدها شود. بورس کالای ایران در حال حاضر یکی از مهمترین بسترهای معاملاتی کالایی در کشور است<strong> </strong>که به منظور تخصیص کالاها میان خریداران از روش حراج استفاده میکند. اخیراً روش حراج همزمان (نوعی حراج مخفی) در حوزه سیمان به منظور جایگزینی با حراج حضوری (نوعی حراج آشکار) پیشنهاد شده است. با وجود تغییر چارچوب حراج، قاعده قیمتی آن (قیمت تخصیص کالا) تغییر نکرده و پرداختی به ازای واحد، معادل قیمت پیشنهادی است. هدف مطالعه بررسی این موضوع است که کدام یک از حراجها به قیمت پیشنهادی یا قیمت یکسان میتواند درآمد بیشتری را برای فروشندگان به همراه داشته باشد. به منظور بررسی آثار تغییر روش حراج از الگوی مبتنی بر عامل و دادههای حراج مهرماه سال 1403 استفاده شده است. نتایج حاکی از این است که با افزایش نسبت تقاضا به عرضه یا تشدید رقابت در حراج، درآمد حاصل از حراج قیمت یکسان از درآمد حاصل از حراج به قیمت پیشنهادی بیشتر میشود.https://jte.ut.ac.ir/article_107350_0b237416a9ca94c8642456e6b81f5124.pdfدانشگاه تهران - دانشکده اقتصادفصلنامه تحقیقات اقتصادی0039-896961220260622Conceptual Structure and Knowledge Processes in Microfinance: Combining Bibliometrics and Systematic Reviewsساختار مفهومی و روندهای دانشی در تأمین مالی خرد: تلفیق روش بیبلیومتریک و مرور نظاممند33737010768010.22059/jte.2026.399628.1009023FAوجیهباقرصادگروه مدیریت و حسابداری، دانشگاه ملی مهارت، تهران، ایران.0000-0002-8134-8855مرتضیاکبریدانشکده کارآفرینی، دانشکدگان مدیریت دانشگاه تهران، ایران.0000-0001-5215-3349Journal Article20250806With the significant expansion of studies in the field of microfinance, conceptual fragmentation, diversity of implementation approaches, and lack of theoretical coherence have made it difficult to design comprehensive models and effective policies. The lack of structured reviews and bibliometric analyses has limited the ability to accurately understand the evolution of topics, key contributors, and research foci. To fill this gap, this article, using a bibliometric method and systematic review, extracts microfinance-related data from the Web of Science database between 1982 and 2023 and analyzes them with VOSviewer software. The results indicate the formation of three main clusters, including the dynamics of inclusive microfinance systems (with an emphasis on financial inclusion and banking access), governance and sustainability in microfinance institutions (with a focus on financial efficiency and performance), and microcredit and social empowerment pathways (including poverty reduction and women's empowerment). Frequent terms such as “microfinance,” “fintech,” and “poverty” indicate the conceptual focus of the research, while co-citation patterns confirm the paradigmatic dynamism of the field. Time trend analysis shows that approaches related to financial technologies and digital inclusion have grown significantly since 2015. By identifying gaps such as the lack of attention to lived experiences and gender analysis of financial institutions, the need for interdisciplinary frameworks and policy-oriented studies in the future is emphasized.با گسترش چشمگیر مطالعات در زمینه تأمین مالی خرد، پراکندگی مفهومی، تنوع رویکردهای اجرایی، و عدم انسجام نظری، طراحی مدلهای فراگیر و سیاستهای مؤثر را دشوار ساخته است. فقدان مرورهای ساختاریافته و تحلیلهای بیبلیومتریک، امکان شناخت دقیق از سیر تحول موضوعات، مشارکتکنندگان کلیدی، و نقاط کانونی پژوهش را محدود کرده است. برای پر کردن این خلأ، این مقاله با بهرهگیری از روش بیبلیومتریک و مرور نظاممند، دادههای مرتبط با تأمین مالی خرد را از پایگاه وبآفساینس در بازه ۱۹۸۲ تا ۲۰۲۳ استخراج و با نرمافزار VOSviewer تحلیل کرده است. <em>نتایج حاکی از </em>شکلگیری سه خوشه اصلی است، شامل پویاییهای سیستمهای مالی خرد فراگیر (با تأکید بر شمول مالی و دسترسی بانکی)، حاکمیت و پایداری در مؤسسات مالی خرد (با تمرکز بر کارایی و عملکرد مالی)، و مسیرهای اعتبار خرد و توانمندسازی اجتماعی (شامل کاهش فقر و توانمندسازی زنان). واژگان پرتکرار همچون «وام خرد»، «فینتک» و «فقر» نشاندهنده تمرکز مفهومی پژوهشها هستند و همزمان الگوهای هماستنادی نیز پویایی پارادایمی حوزه را تأیید میکنند. تحلیل روند زمانی نشان میدهد که از سال ۲۰۱۵ به بعد، رویکردهای مرتبط با فناوریهای مالی و شمول دیجیتال رشد چشمگیری داشتهاند. با شناسایی خلأهایی چون کمتوجهی به تجارب زیسته و تحلیل جنسیتی نهادهای مالی، بر ضرورت طراحی چارچوبهای میانرشتهای و مطالعات سیاستمحور در آینده تأکید شده است.https://jte.ut.ac.ir/article_107680_466a6d5a5ad4a2083bd8218e0126e5aa.pdfدانشگاه تهران - دانشکده اقتصادفصلنامه تحقیقات اقتصادی0039-896961220260622Real Interest Rate and Inflation: Evidence from the Iranian Economyنرخ بهره حقیقی و تورم: شواهدی از اقتصاد ایران37142110768110.22059/jte.2026.414274.1009085FAتیموررحمانیدانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0001-9253-3717امینحق نژاددانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0001-5220-154Xحسینمحمدخانلودانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0009-0006-3869-9568Journal Article20260512The effectiveness of the interest rate as a policy instrument for controlling inflation in Iran has long been a subject of debate. Drawing on the macroeconomic tradition initiated by Knut Wicksell, this study argues that the real interest rate is stationary in the long run and has no significant impact on inflation. In contrast, in the short run, a negative relationship exists between inflation and the real interest rate, consistent with contemporary monetary policy frameworks. To examine this relationship, expected inflation for the period 1394(8)-1404(8) is first estimated using a rolling VAR model based on key macroeconomic variables. This estimate is then used to construct the real interest rate by adjusting the nominal interest rate for inflation expectations. Subsequently, an ARDL approach is employed to investigate both short-run and long-run dynamics. The empirical results indicate that the real interest rate has no statistically significant effect on inflation in the long run, whereas it exerts a significant negative effect in the short run. These findings suggest that the interest rate is an effective tool for inflation control primarily in the short run. Moreover, the results are robust across alternative model specifications.مدتهاست که راجع به سودمند بودن ابزار نرخ بهره در کنترل تورم در ایران مباحثه وجود دارد. مطالعه حاضر بر اساس آنچه در تحلیل اقتصاد کلان از زمان نات ویکسل مطرح شده است، ادعا میکند که نرخ بهره حقیقی در بلندمدت فاقد روند بوده و اثری بر تورم ندارد اما در کوتاه مدت، بین نرخ تورم و نرخ بهره حقیقی رابطه منفی وجود دارد که منطبق بر رویه سیاستگذاری پولی در حال حاضر در جهان است. در این راستا، ابتدا نرخ تورم انتظاری برای دوره زمانی (۸)۱۴۰۴-(۸)۱۳۹۴ با استفاده از یک مدل VAR غلتان مبتنی بر متغیرهای کلان اقتصاد برآورد شده است؛ بهگونهای که این برآورد مبنای محاسبه نرخ بهره حقیقی از طریق تعدیل نرخ بهره اسمی با انتظارات تورمی قرار گرفته است. سپس، برای تحلیل روابط کوتاهمدت و بلندمدت، از رویکرد ARDL استفاده شده است. نتایج تجربی نشان میدهند که نرخ بهره حقیقی در بلندمدت اثر معناداری بر تورم ندارد، در حالیکه در کوتاهمدت اثر منفی و معنادار دارد. این یافتهها حاکی از آن است که استفاده از نرخ بهره بهعنوان ابزار کنترل تورم در کوتاهمدت کارآمد است. همچنین، نتایج مطالعه با تصریحهای مختلف دارای استحکام بوده است.https://jte.ut.ac.ir/article_107681_3a7044eec06423edfd146e45e36f8428.pdf