Presenting a Model for the Role of the Iranian Commodity Exchange in Organizing Foreign Trade with an Emphasis on the Role of Free and Special Economic Zones

Document Type : Research Paper

Authors

1 Department of Economics, Qe.c., Islamic Azad University, Qeshm, Iran.

2 Department of Economics, Ae.c., Islamic Azad University, Bandar Abbas, Iran.

3 Department of Financial Management, Qe.c., Islamic Azad University, Qeshm, Iran.

Abstract

This study aims to provide an integrated model to explain the role of the Iran Commodity Exchange (IME) in organizing foreign trade, emphasizing Free and Special Economic Zones. The research employed a sequential exploratory mixed-methods approach (qualitative-quantitative). In the qualitative phase, data were collected through semi-structured interviews with 15 key stakeholder experts (managers from the Commodity Exchange, foreign trade sectors, and Free Zones) and analyzed using thematic analysis. In the quantitative phase, data were gathered using a researcher-made questionnaire developed from the qualitative findings and analyzed by integrating Structural Equation Modeling (SEM) and the Analytic Hierarchy Process (AHP). The final model was designed and validated across five dimensions and twelve components. AHP results indicated that the components of "information transparency" (weight: 0.49) and "infrastructure development" (weight: 0.23) held the highest priority. The analyses revealed that the Commodity Exchange's role in this model is primarily played by creating a platform for integrating and facilitating the realization of these key requirements. The results indicate that strengthening the Commodity Exchange's role in organizing foreign trade through intelligent coordination with Free Zones requires an immediate focus on enhancing information transparency and developing integrated infrastructure. The success of this model depends on addressing institutional challenges (legal, customs-related, inter-organizational coordination) and redefining the role of the Exchange's export trading ring as a facilitating platform

Keywords

Main Subjects

References

ابراهیمی، محمد، و لطفی، علی. (1396). بررسی نقش و تأثیر مناطق آزاد در اقتصاد ایران با تأکید بر منطقه آزاد چابهار به منظور ارائه مدلی فرا منطقه‌ای برای اقتصاد و سیاست خارجی ایران. فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات راهبردی، ۲۰(۷۵)، 7 – 36. قابل دسترسی از https://rahbord.csr.ir/.
احمدی، احمد. (1398). تأثیر بورس کالا بر تسهیل فرآیندهای صادرات کالاهای کشاورزی. مجله مطالعات بازرگانی، ۱۵(۲)، 125 – 145. قابل دسترسی ازhttps://basu.ac.ir/~bs-journal.
امیربیگ، حامد، رضایی، مهدی، و کریمی، علی. (1399). تأثیر اشتغال بخش کشاورزی از طریق رفع موانع عرضه محصولات کشاورزی به بورس کالا مورد مطالعه: استان خراسان رضوی با استفاده از تکنیک دیمتل فازی. تحقیقات اقتصاد کشاورزی، ۱۲(۴)، 185 - 206. قابل دسترسی از https://www.iaej.ir.
امیری، حسین، مبینی دهکردی، محسن، کمالیان، علیرضا، و کرنامی حقیقی، مهدی. (1400). بررسی اثرات تنظیم‌گری بورس کالای ایران بر نوسانات قیمت کالاها. پژوهش‌های اقتصادی ایران، ۲۱(۱)، 183 – 212. قابل دسترسی از https://ijer.atu.ac.ir/.
حسنی، سعید. (1399). تأثیر همکاری بین بورس کالا و مناطق آزاد در افزایش صادرات کالاهای صنعتی. نشریه اقتصادی، ۲۵(۳)، 95 – 115. قابل دسترسی ازhttps://econ.news.ac.ir/.
دشت‌بانی، مهدی، محمدی، رضا، و نجفی، بهزاد. (1401). نقش بورس کالای ایران در رفع موانع تولید جهت نیل به اهداف اقتصاد مقاومتی. فصلنامه علمی اقتصاد مقاومتی، ۳(۹)، 55 – 78. قابل دسترسی از https://eghtesad-moghavemati.ir/.
زاکرخواهی فرد، مهدی، و صادقی، مجید. (1399). تحلیل حقوقی-اقتصادی موانع سرمایه‌گذاری خارجی در مناطق آزاد ایران. فصلنامه مطالعات حقوقی و اقتصادی، ۵۲(۱)، 23 – 45. قابل دسترسی از https://journals.ut.ac.ir/journals/page/79/fa.
شیری، علی، و تقی‌زاده، مهدی. (1396). بررسی جایگاه و اهمیت بازار صادراتی بورس کالای ایران در توسعه صادرات غیرنفتی ایران با استفاده از تکنیک گشتاور تعمیم یافته. فصلنامه پژوهش‌های بازرگانی، ۲۲(۸۶)، 1 – 25. قابل دسترسی از http://barresybazargani.itsr.ir/.
کریمی، فرهاد. (1397). تأثیر مناطق ویژه اقتصادی بر جذب سرمایه‌گذاری خارجی. مجله چشم‌انداز مدیریت اقتصادی، ۸(۲۹)، 103 – 124. قابل دسترسی از https://jem.journals.umz.ac.ir/.
محمدی، جعفر، احمدی، نادر، و رضوی، سعید. (1396). تأثیر بورس کالا بر تجارت بین‌المللی در کشورهای در حال توسعه. فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات توسعه اقتصادی، ۷(۱)، 171 – 192. قابل دسترسی از https://jeds.ut.ac.ir/.
مصطفایی، مهدی. (1400). نقش بورس کالا و مناطق ویژه اقتصادی در توسعه تجارت الکترونیک بین‌المللی. فصلنامه فناوری اطلاعات و ارتباطات در علوم اقتصادی، ۲(۴)، 89 – 108. قابل دسترسی از https://jec.irandoc.ac.ir/.
هرورانی، حسن، ثاقب، حمید، و عزیزنژاد، صادق. (1401). معرفی و تحلیل برخی شاخص‌های حوزه بازرگانی خارجی ایران. مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. قابل دسترسی از https://rc.majlis .
Abendin, S., & Duan, P. (2021). International trade and economic growth in Africa: The role of the digital economy. Cogent Economics & Finance, 9(1), 1911767. Retrieved from https://doi.org/10.1080/23322039.2021.1911767.
Agbo, S. P., Nwachukwu, J., & Tsado, E. (2018). The impact of trade openness on economic growth in Sub-Saharan Africa: Evidence from panel data analysis. Journal of African Business, 19(2), 143-163. Retrieved from https://doi.org/10.1080/15228916.2018.1426891.
Chan, Y. (2020). Economic and strategic significance of development performance of special economic zones from the perspective of maritime industry. The Asian Journal of Shipping and Logistics, 36(4), 171–182.
Chaisse, J., & Ji, X. (2020). The pervasive problem of special economic zones for international economic law: Tax, investment, and trade issues. World Trade Review, 19(4), 567–588. Retrieved from https://doi.org/10.1017/S1474745620000067.
Cheng, T. (2019). Special economic zones: A catalyst for international trade and investment in unsettling times? The Journal of World Investment & Trade, 20(1), 32–67.
Darmanto, E. B., Handoyo, R. D., & Wibowo, W. (2021). The impact of Asean-China Free Trade Area (ACFTA) agreement on Indonesia's major plantation export commodities. Business: Theory and Practice, 22(1), 91–97.
Delimatsis, P. (2021). Financial Services Trade in Special Economic Zones. Journal of International Economic Law, 24(2), 277–297.
Grant, M. (2021). Why special economic zones? Using trade policy to discriminate across importers. American Economic Review, 111(5), 1540–1571.
Kinyondo, A., Villanger, E., & Ahlers, T. (2016). The effectiveness of special economic zones in Tanzania. CMI Brief, 15(7), 1–4. Retrieved from https://www.cmi.no/publications/6060-the-effectiveness-of-special-economic-zones-in.
Lazizaxon, S. (2022). The importance of free economic zones in Central Asia. Texas Journal of Multidisciplinary Studies, 14, 44–45. Retrieved from https://zienjournals.com/index.php/tjm/article/view/2921.
Purnima, P. D., & Yao, M. H. (2019). The relationship between international trade and economic growth. International Journal of Applied Business Research, 1(1), 112–123.
Wu, W., Hong, Y., & Zhong, Q. (2021). The effect of special economic zones on innovation: Evidence from China. Growth and Change, 52(2), 676–698.

Files

History

  • Receive Date: 12 December 2025
  • Revise Date: 21 February 2026
  • Accept Date: 26 May 2026

Share

How to cite

Statistics