تأثیر فرایند مالیات‌ستانی بر تولید شرکت‌ها: شواهدی از پیچیدگی‌ها و کنش‌های مالیاتی در صنایع ایران

قوامی, هادی; عابدی, احمد

doi:10.22059/jte.2026.395372.1009007

تأثیر فرایند مالیات‌ستانی بر تولید شرکت‌ها: شواهدی از پیچیدگی‌ها و کنش‌های مالیاتی در صنایع ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

گروه اقتصاد.دانشکده علوم اداری و اقتصادی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

10.22059/jte.2026.395372.1009007

چکیده

تأثیر مالیات بر تولید شرکت‌ها تنها به نرخ و میزان مالیاتی که از آن‌ها دریافت می‌شود محدود نمی‌شود. بلکه نحوه اخذ مالیات در چارچوب یک محیط مالیاتی و از طریق کنش‌های مالیاتی نیز دارای اهمیت است. هر چه این محیط ساده‌تر و شفاف‌تر باشد و کنش‌های مالیاتی کم هزینه‌ و با امکان حل‌وفصل مؤثرتر همراه باشد، هم وصول درآمدهای مالیاتی دولت با هزینه و اصطکاک کمتری انجام می‌شود و هم فعالیت‌های تولیدی شرکت‌ها کمتر دچار اختلال می‌گردند. بنابراین به منظور بررسی این مهم در فرایند اخذ مالیات در ایران، پرونده مالیاتی 54 شرکت عضو بورس اوراق بهادار تهران از شش صنعت پتروشیمی، صنعت مواد شوینده، فلزات اساسی، دارویی، مواد غذایی و خودرو طی سا‌ل‌های 1385 تا 1400 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد کنش‌های مالیاتی ایجاد شده در فرایند دادرسی که حاصل تلاش شرکت برای کاهش مالیات تشخیصی سازمان مالیاتی و نزدیک کردن مالیات قطعی به مالیات ابرازی شرکت است و همچنین پیچیدگی‌های مالیاتی توانسته تأثیر معکوس و معنی‌داری بر تولید کل شرکت‌ها مورد بررسی داشته باشد. اما نتایج در صنعت پتروشیمی و فلزات اساسی تا حدودی متفاوت بوده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

بخش عمومی

عنوان مقاله [English]

The Impact of Taxation Process on Firms' Production: Evidence of Tax Complexities and Practices in Iranian Industries

نویسندگان [English]

Hadi Qavami
ahmad abedi

Department of Economics, Faculty of Administrative and Economic Sciences, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.

چکیده [English]

The impact of taxes on corporate production is not limited to the rate and amount of tax collected from them. Rather, the manner in which taxes are collected within the framework of a tax environment and through tax actions is also important. The simpler and more transparent this environment is, and the less costly and more effective tax actions are, the less costly and frictional the government’s tax revenues will be, and the less disrupted the companies’ production activities will be. Therefore, to examine this important issue in the tax collection process in Iran, the tax files of 54 member companies of the Tehran Stock Exchange from six industries, namely petrochemicals, detergents, basic metals, pharmaceuticals, food, and automobiles, were examined during the years 2006 to 2011. The results of the study show that tax actions created in the litigation process, which are the result of the company's efforts to reduce the tax authority's tax assessment and bring the final tax closer to the company's declared tax, as well as tax complexities, have had a significant and adverse effect on the total production of the companies studied. However, the results in the petrochemical and basic metals industries have been somewhat different.

کلیدواژه‌ها [English]

Disruption in Production
Tax Complications
The Process of Collecting Taxes From The Company

مراجع

آزادپور، سهیلا. التجائی، ابراهیم، و باصری، بیژن. (1397). اثر پیچیدگی مالیاتی روی رشد اقتصادی در گروهی از کشورهای توسعه یافته. پژوهشنامه مالیات، 43-63.

عابدی، احمد، چشمی، علی، و ملک الساداتی، سید سعید. (1402). تأخیر در قطعی شدن مالیات و پیچیدگی مالیاتی؛ شواهدی از مالیات بر شرکت ها در ایران. نظریه‌های کاربردی اقتصاد 3. 201-226.

---------- (1398). بررسی تأثیر اندازه شرکت‌ها بر تفاوت مالیات ابرازی، تشخیصی و قطعی در شرکت‌های بورس اوراق بهادار تهران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد.

فخرحسینی، سید فخرالدین، و کاویانی، میثم. (1402). تأثیر نرخ‌های مالیاتی در برخی متغیرهای اقتصادی در چارچوب سیاست‌های کلی اقتصاد مقاومتی. سیاست‌های راهبردی و کلان، 42، 272-301.

Amai, N. A. S., Putri, E. A., & Rahmatika, D. N. (2024). Analisis Pengaruh Kebijakan Pajak Terhadap Investasi Teknologi Digital Di Era Industri. Jurnal Manajemen Dan Ekonomi Kreatif, 2(3), 85-98. Retrieved from https://ukitoraja.id/index.php/jumek/article/view/374.

Baumann, F., & Friehe, T. (2010). Tax Evasion, Investment, and Firm Activity. FinanzArchiv/Public Finance Analysis, 66(3), 1-14. Retrieved from https://doi.org/10.1628/001522110X503378.

Brown, J., Guo, S., & Zheng, M. (2024). Tax Policy Uncertainty and Investment in Tax Planning: Firm-Level Evidence. Journal of the American Taxation Association, 46(1), 1-23. Retrieved from https://doi.org/10.2308/JATA-2021-026.

Cao, Y., & Liu, X. (2023). Empirical Study on the Impact of Tax Reduction on the Development of Chinese Green Energy Industry. PLOS One, 18(11), e0294875. Retrieved from https://doi.org/10.1371/journal.pone.0294875.

Chen, W., & Jin, R. (2023). Does Tax Uncertainty Affect Firm Innovation Speed? Technovation, 124, 102804. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.technovation.2023.102804.

Dhaliwal, D. S., Gleason, C. A., & Mills, L. F. (2004). Last‐Chance Earnings Management: Using the Tax Expense to Meet Analysts' Forecasts. Contemporary Accounting Research, 21(2), 431-459. Retrieved from https://doi.org/10.1506/335D-D740-4F7F-11C2.

Dong, Y., Liang, C., & Wanyin, Z. (2022). Research on the Impact of Actual Tax Bearing Rate on the Financial Performance of Enterprises. Frontiers in Public Health, 10, 940173. Retrieved from https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.940173.

Ferraro, D., Ghazi, S., & Peretto, P. (2020). Implications of Tax Policy for Innovation and Aggregate Productivity Growth. European Economic Review, 130, 103454. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2020.103454.

Ghazalat, A. (2024). Exploring Aggressive Tax Planning Dynamics: The Impact of Investment Opportunity Sets and Free Cash-Flow Surplus. Journal of Financial Regulation and Compliance. Retrieved from https://doi.org/10.1108/JFRC-06-2023-0091.

Hieber, P., & Sureth-Sloane, C. (2022). Advance Tax Rulings for Risky Investment under Multi-Dimensional Tax Uncertainty. TRR 266 Accounting for Transparency Working Paper Series, 79. Retrieved from https://www.econstor.eu/bitstream/10419/266491/1/1824523696.pdf.

Hoppe, T., Schanz, D., Sturm, S., & Sureth-Sloane, C. (2023). The Tax Complexity Index–A Survey-Based Country Measure of Tax Code and Framework Complexity. European Accounting Review, 32(2), 239-273. Retrieved from https://doi.org/10.1080/09638180.2021.1957639.

Huang, C., Zhou, H., Norhayati, W. A., Saad, R. A. J., & Zhang, X. (2024). Tax Incentives, Common Institutional Ownership, and Corporate ESG Performance. Managerial and Decision Economics, 45(4), 2516-2528. Retrieved from https://doi.org/10.1002/mde.4168.

Lee, J., & Xu, J. (2019). Tax Uncertainty and Business Activity. Journal of Economic Dynamics and Control, 103, 158-184. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.jedc.2019.04.002.

López, J. J. (2017). A Quantitative Theory of Tax Evasion. Journal of Macroeconomics, 53, 107-126. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.jmacro.2017.06.002.

Maina, A. W. (2019). The Kenyan Tax Regime for the Oil and Gas Sector: An International Tax Perspective to Policy and Practical Challenges. Revista de Derecho Fiscal, 14, 203-219. Retrieved from https://www.redalyc.org/articulo.oa?id=684376498010.

Micci-Barreca, D., & Ramachandran, S. (2004). Improving Tax Administration with Data Mining. White Paper, Elite Analytics LLC. Retrieved from http://spsslietuva.com/media/collateral/modeling/tax.pdf.

Nisha, N., & Rifat, A. (2019). The Influence of Tax Manipulation upon Financial Performance: Evidence from Bangladesh. Afro-Asian Journal of Finance and Accounting, 9(1), 60-79. Retrieved from https://doi.org/10.1504/AAJFA.2019.096956.

Pratiwi, A. N., & Widati, L. W. (2024). Pengaruh Ukuran Perusahaan, Umur Perusahaan, Pertumbuhan Penjualan, Kepemilikan Manajerial Terhadap Penghindaran Pajak. Jurnal Riset Akuntansi Politala, 7(2), 442-452. Retrieved from https://jra.politala.ac.id/index.php/JRA/article/view/347.

Salehi, M., Khazaei, S., & Tarighi, H. (2019). Tax Avoidance and Corporate Risk: Evidence from a Market Facing Economic Sanction Country. The Journal of Asian Finance, Economics and Business, 6(4), 45-52. Retrieved from https://doi.org/10.13106/jafeb.2019.vol6.no4.45.

Saptono, P. B., Mahmud, G., Salleh, F., Pratiwi, I., Purwanto, D., & Khozen, I. (2024). Tax Complexity and Firm Tax Evasion: A Cross-Country Investigation. Economies, 12(5), 97. Retrieved from https://doi.org/10.3390/economies12050097.

Tanzi, V. (1978). Inflation, Real Tax Revenue, and the Case for Inflationary Finance: Theory with an Application to Argentina. IMF Staff Papers, 25(3), 417-451. Retrieved from https://doi.org/10.2307/3866679.

Tiaras, I., & Wijaya, H. (2015). Pengaruh Likuiditas, Leverage, Manajemen Laba, Komisaris Independen dan Ukuran Perusahaan Terhadap Agresivitas Pajak. Jurnal Akuntansi, 19(3), 380-397. Retrieved from https://journal.untar.ac.id/index.php/akuntansi/article/view/2648.

Tran-Nam, B., & Walpole, M. (2016). Tax Disputes, Litigation Costs and Access to Tax Justice. eJournal of Tax Research, 14(2), 319-336. Retrieved from http://classic.austlii.edu.au/au/journals/eJlTaxR/2016/13.html.

Zhang, K., & Fu, K. (2024). The Impact of Fiscal Policy Uncertainty on Fiscal Sustainability—Based on China’s Empirical Data. International Journal of Religion, 5(6), 467-476. Retrieved from https://ijor.co.uk/ijor/article/view/5620.

Zuo, S., Wu, B., & Feng, J. (2023). Does Government Reduction of the Corporate Income Tax Rate Increase Employment? Evidence from China. International Review of Economics & Finance, 83, 365-372. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.iref.2022.08.019.