فصلنامه تحقیقات اقتصادی

فصلنامه تحقیقات اقتصادی

تأثیر شاخص‌سازها بر بازار سهام: رویکرد حمایتی از آن‌ها تا چه حدودی منجر به تثبیت کل بازار سرمایه می‌شود؟

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن بهزادی صوفیانی 1
محمد شهبازی 2
1 دانشکده اقتصاد، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
10.22059/jte.2026.400465.1009027
چکیده
شاخص کل بورس میانگین وزنی وابسته به ارزش بازار هر شرکت بوده و از آن به عنوان نمود کلی بازار یاد می‌شود. از طرفی، شاخص هم‌وزن به عنوان انعکاس کلیت بازار سرمایه بدون احتساب وزن ارزش برای تمامی ناشران مطرح می‌شود که می‌تواند روندی موافق یا مخالف با شاخص کل داشته باشد. با عنایت به اهمیت تأثیر سهام شرکت‌های بزرگ بر روند بازار در سال‌های اخیر، پژوهش حاضر به دنبال بررسی تأثیرپذیری بازار سرمایه از شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز بوده و در این راستا، اثر شاخص 30 شرکت بزرگ را به عنوان نماینده شاخص‌سازها، بر دو شاخص کل و هم‌وزن، با کنترل متغیرهای ارزش معاملات، نرخ ارز و نرخ بهره می‌سنجد. بر همین مبنا، داده‌های روزانه در بازه زمانی 01/08/1399 الی 01/03/1404 و دو رویکرد حداقل مربعات معمولی و رگرسیون آستانه‌ای با استفاده از تفاضل اول متغیرها مدنظر قرار گرفته‌اند. بر اساس یافته‌ها، در رویکرد اول، شاخص 30 شرکت بزرگ مطابق انتظار تأثیری مثبت و معنادار بر شاخص کل داشته و بخش قابل توجهی از رفتار آن را توضیح می‌دهد. تأثیر شاخص‌سازها بر شاخص هم‌وزن نیز مثبت بوده ولی ضریب آن نشان از تأثیر به مراتب ضعیف‌تر داشته که حدود 25 درصد تأثیر آن بر شاخص کل است. در رویکرد دوم و پس از انتخاب متغیر رشد نرخ ارز به عنوان متغیر انتقال وتعیین حد آستانه برای دو رژیم رشد ارزی و کاهش آن، ضریب شاخص‌سازها بر شاخص کل در رژیم‌های پایین حدود 5/3 برابر ضریب آن بر شاخص هم‌وزن بوده اما در رژیم‌ بالا، ضریب شاخص‌ساز بر شاخص کل نصف الگوی دیگر است. به عبارتی، ضمن تسلط بالای شاخص‌‌سازها بر روند شاخص کل، تعمیم این حمایت به کل بازار طبق یافته‌های این تحقیق و به تبع آن کارایی سیاست حمایت از شاخص‌ساز جهت تثبیت کل بازار سرمایه با رجوع به الگوسازی پژوهش حاضر رد می‌شود. در پنج سال اخیر، رویکرد حمایت از شاخص‌سازها منجر به افزایش قابل توجه بازدهی برخی سهم‌ها شده اما انعکاس آن در کلیت بازار مشهود نیست که تداوم این رویکرد با توجه به پیش‌بینی بخش حقیقی اقتصاد، می‌تواند آثار منفی بر سهام شرکت‌های کوچک‌تر را تشدید سازد.
کلیدواژه‌ها
بازار سرمایه
سهام شاخص‌سازها
شاخص بورس
شاخص هم‌وزن
موضوعات

عنوان مقاله English

The Impact of Large-Cap Stocks on Stock market: How Focusing on Them Lead to Aggregate Capital Market Stabilization?

نویسندگان English

Mohsen Behzadi Soufiani 1
Mohammad Shahbazi 2
1 Faculty of Economics, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Faculty of management, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

TEPIX is a weighted average of market capitals, and known as market representative. On the other hand, the equal-weighted index was proposed as representative of all issuers with same weights, which can have a trend in favor of or against the TEPIX. The present study examines the impact of large-cap stocks on the capital market. This study measures the effect of the 30 large-cap stocks, as a representative of the stock prices of large capital market companies, on TEPIX and equal-weighted indices, by controlling the variables of trading value, exchange rate, and interest rate. Daily data in the period from 22 October 2020 to 22 May 2025 and two approaches have been considered: the ordinary least squares and Threshold Regression using the first difference of the variable. Based on the findings, by using first approach, the index of 30 large-cap stocks has a positive and significant effect on TEPIX and explains its behavior well, expectedly. The effect of large-cap stocks on the equal-weighted index is also positive, but its coefficient shows much weaker effect, which is about 25 percent of its effect on the TEPIX. By using threshold approach and after selecting the exchange rate growth variable as the transition variable and determining the threshold for the two exchange rate growth regimes and its reduction, the coefficient of the index of 30 large-cap stocks on TEPIX in the low regime is about 3.5 times its coefficient on the equal-weighted index, but in the high regime, the coefficient of the index of 30 large-cap stocks on TEPIX is half of that coefficient on the equal-weighted index. Therefore, in addition to the dominance of 30 large-cap stocks over TEPIX trend, the generalization of this support to the entire market and consequently the effectiveness of the policy of supporting large-cap stocks in stabilizing the entire capital market is rejected. In the last five years, the approach of supporting large-cap stocks has increased TEPIX significantly, but there is no evidence of its reflection on other parts of the capital market. The continuation of this approach, given the forecast of a decline in production, can intensify the negative effects on the stocks of small-cap stocks.

کلیدواژه‌ها English

capital market
equal-weighted index
large-cap stocks
TSE index.
پاک سرشت، امیرمسعود، و یوسف‌نژاد، مهسا. (1399). بررسی اثر تغییرات قیمت طلا و نرخ ارز غیررسمی بر شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه رویکردهای پژوهشی نو در علوم مدیریت، 18(1)، 127 – 141.
حاجیان‌نژاد، امین، ابراهیمی، محمد، و ایزدی‌نیا، ناصر. (1393). مقایسه مدل اصلی سه عاملی فاما و فرنچ با مدل اصلی چهار عاملی کارهارت در تبیین بازده سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران. فصلنامه مدیریت دارایی و تأمین مالی، 2(3)، 17-28.
رستم‌زاده، پرویز، و ایزدی، بهنام. (1403). بررسی رابطه غیرمتقارن بین نرخ ارز اسمی و شاخص کل بورس اوراق بهادار تهران با استفاده از مدل رگرسیون آستانه‌ای. اقتصاد مالی، 68(18)، 167-188.
سجادی، معصومه سادات. (1403). راهبردهای ارتقای صندوق تثبیت بازار سرمایه. ماهنامه امنیت اقتصادی، 5(124)، 15-26.
فتحی، سعید، توکلی، فریده، و استاد، ایمان. (1399). فراتحلیلی بر مدل قیمت‌گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای. فصلنامه دانش سرمایه‌گذاری، 9(36)، 83-97.
فرجی تبریزی، ارشیا، هژبرکیانی، کامبیز، معمارنژاد، عباس، و غفاری، فرهاد. (1401). بررسی اثرات نامتقارن نرخ ارز بر تولید ناخالص داخلی ایران: رویکرد NARDL. پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، 12(48)، 67 – 82.
فقه مجیدی، علی، نانوای سایق، بهناز، و محمدی، احمد. (1397). بررسی همگرایی شاخص قیمت بورس در بازارهای سهام با تأکید بر بازار ایران. فصلنامه تحقیقات مالی، 20(1)، 1-20.
فلاح مقدم، رضا، و بابایی کفاکی، سامان. (1403). بررسی تاثیر ارزش معاملات خرد سهام بر شاخص کل بورس ایران. فصلنامه اقتصاد مالی، 18(66)، 409-434.
لطفعلی‌پور، محمدرضا، و کریمی علویجه، نوشین. (1398). بررسی رابطه بین نرخ بهره و نرخ ارز در اقتصاد ایران با استفاده از الگوریتم‌های فرا ابتکاری. فصلنامه اقتصاد پولی مالی، 26(18)، 73-94.
محمدی، الهام، برخورداری، سجاد، و مهرآرا، محسن. (1403). بررسی تأثیر نرخ ارز بر رفتار رمه‌ای در بورس اوراق بهادار تهران: کاربردی از رویکرد FAVAR. فصلنامه تحقیقات اقتصادی، 59(1)، 117-149.
محقق‌نیا، جواد، ضیاچی، علی اصغر، سرگلزائی، مصطفی، و خاشعی، وحید. (1401). ارزیابی اثر نوسانات ارزی بر عملکرد شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران و سنجش وقفه‌های زمانی آن. اقتصاد مالی، 16(59)، 127-154.
مزینی، امیرحسین، و یاوری، کاظم. (1383). اثر تغییرات نرخ ارز بر بخش تجاری کشور. فصلنامه پژوهش‌های رشد و توسعه پایدار (پژوهش‌های اقتصادی)، 4(14)، 89-108.
نفیسی مقدم، مریم، و فتاحی، شهرام. (1400). بررسی سرایت پذیری و تلاطم قیمت نفت بر بازدهی بازار سهام، نرخ ارز و قیمت طلا در ایران: رویکرد VAR-DCC-GARCH چند متغیره، موجک پیوسته و موجک متغیر با زمان. فصلنامه مدلسازی اقتصادسنجی، 6(3)، 33-62.
Bae, K. H., Bailey, W., & Kang, J. (2021). Why is stock market concentration bad for the economy? Journal of Financial Economics, 140(2), 436-459. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.01.002.
Banz, R. W. (1981). The relationship between return and market value of common stocks. Journal of Financial Economics, 9(1), 3-18. Retrieved from https://doi.org/10.1016/0304-405X(81)90018-0.
Bauman, W. S., Conover, C. M., & Miller, R. E. (1998). Growth versus value and large-cap versus small-cap stocks in international markets. Financial Analysts Journal, 54(2), 75-89. Retrieved from https://doi.org/10.2469/faj.v54.n2.2168.
Behzadi Soufiani M. (2024). Does Trade Volume Really Affect Market Capitalization in Iran? Journal of Money and Economy, 19(3), 6. Retrieved from http://jme.mbri.ac.ir/article-1-696-en.html.
Behzadi Soufiani M, & shahbazi M. (2024) The Impact of Exchange Rate on Stock Price in Iran: A Quantile Regression Approach. Journal of Money and Economy,19(2), 4. Retrieved from http://jme.mbri.ac.ir/article-1-682-en.html.
Blitz, D. (2025). Implications of Increased Index Concentration for Active Investors. SSRN, 5150910. Retrieved from https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.5150910.
Celebi, K., & Hönig, M. (2019). The impact of macroeconomic factors on the German stock market: Evidence for the crisis, pre-and post-crisis periods. International Journal of Financial Studies, 7(2), 18. Retrieved from https://doi.org/10.3390/ijfs7020018.
Choudhary, K., & Choudhary, S. (2010). Testing capital asset pricing model: Empirical evidences from Indian equity market. Eurasian Journal of Business and Economics, 3(6), 127-138. Retrieved from https://www.ejbe.org/index.php/EJBE/article/view/44.
Demir, C. (2019). Macroeconomic determinants of stock market fluctuations: The case of BIST-100. Economies, 7(1), 8. Retrieved from https://doi.org/10.3390/economies7010008.
Duterme, T. (2023). The engineering of stock market indices: winners and losers. Journal of Cultural Economy, 16(1), 17-31. Retrieved from https://doi.org/10.1080/17530350.2022.2098513.
Effiong, S., Benson, O., & David, U. (2023). Reactions of Stock Prices to Changes in Exchange Rate and Monetary Policy Rate of Central Banking System: Symmetry or Asymmetry. Asian Journal of Economics, Business and Accounting, 23(18), 105-116. Retrieved from https://doi.org/10.9734/ajeba/2023/v23i181061.
Elbannan, M. A. (2015). The capital asset pricing model: an overview of the theory. International Journal of Economics and Finance, 7(1), 216-228. Retrieved from https://doi.org/10.5539/ijef.v7n1p216.
El-Nader, H. M., & Alraimony, A. D. (2012). The impact of macroeconomic factors on Amman stock market returns. International Journal of Economics and Finance, 4(12), 202-213. Retrieved from https://doi.org/10.5539/ijef.v4n12p202
Eun, C. S., Huang, W., & Lai, S. (2008). International diversification with large-and small-cap stocks. Journal of Financial and Quantitative Analysis, 43(2), 489-524. Retrieved from https://doi.org/10.1017/S0022109000003604.
Fallah Moghadam, R. & Babaee Kafaki, S. (2023). Studying the impact of retail stock trading value on the total index of the Iranian Stock Exchange. Financial Economics, 18(66), 409-434. Retrieved from https://doi.org/10.30495/fed.2024.709379. [in Persian]
Faniband, M., & Jadhav, P. (2024). Indian stock market sensitivity to macroeconomic and non-macroeconomic factors: An industry-level analysis. International Journal of Monetary Economics and Finance, 17(1), 49-73. Retrieved from https://doi.org/10.1504/IJMEF.2024.137547.
Faraji Tabrizi, A., Hojabre Kiani, K., Memarnejad, A., & Ghaffari, F. (2022). Investigation Asymmetric Effects of Exchange Rate on Iran’s Gross Domestic Product - Nonlinear ARDL Approach. Economic Growth and Development Research, 12(48), 67-82. Retrieved from https://doi.org/10.30473/egdr.2021.61025.6320. [in Persian]
Fathi, S., Tavakoli, F., & Ostad, I. (2020). A meta-analysis on the capital asset pricing model. Journal of Investment Knowledge, 9(36), 83-97. Retrieved from http://www.jik-ifea.ir/article_16811.html?lang=en. [in Persian]
Fegheh Majidi, A., Nanavay Sabegh, B., & Mohammadi, A. (2018). An Investigation of the Price Index Convergence Emphasizing on Iran Stock Market. Financial Research Journal, 20(1), 107-129. Retrieved from https://doi.org/10.22059/jfr.2018.245728.1006550. [in Persian]
Hajiannejad, A., Ebrahimi, M., & Izadinia, N. (2014). A Comparison between basic Fama and French Three Factor model and basic Carhart four factors Model in Explaining the Stock return on Tehran Stock Exchange. Journal of Asset Management and Financing, 2(3), 17-28. Retrieved from https://amf.ui.ac.ir/article_19889.html?lang=en. [in Persian]
Huang, W. (2007). Financial integration and the price of world covariance risk: Large-vs. small-cap stocks. Journal of International Money and Finance, 26(8), 1311-1337. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.jimonfin.2007.06.007.
Lau, S. C., Quay, S. R., & Ramsey, C. M. (1974). The Tokyo stock exchange and the capital asset pricing model. The Journal of Finance, 29(2), 507-514. Retrieved from https://doi.org/10.2307/2978820.
Lotfalipour, M. R., & Karimi Alavijeh, N. (2019). Investigating the Relationship Between Interest Rate and the Exchange Rate in the Economy of Iran Using Ultra-Innovative Algorithms. Monetary & Financial Economics, 26(18), 73-94. Retrieved from https://doi.org/10.22067/pm.v26i17.65430. [in Persian]
Madhavan, A. (2000). Market microstructure: A survey. Journal of financial markets, 3(3), 205-258. Retrieved from https://doi.org/10.1016/S1386-4181(00)00007-0.
Miwa, K., & Ueda, K. (2016). Price distortion induced by a flawed stock market index. Financial Markets and Portfolio Management, 30(2), 137-160. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11408-016-0269-5
Mohagheghnia, J., Ziachi, A., Sargolzaee, M., & Khasheie, V. (2021). Evaluating the effect of currency fluctuations on the performance of companies listed on the Tehran Stock Exchange and measuring its time lags. Financial Economics, 16(59), 127-154. Retrieved from https://doi.org/10.30495/fed.2022.694716. [in Persian]
Mohamadi, E., Barkhordari, S., & Mehrara, M. (2024). Investigating the Effect of Exchange Rate on Herd Behavior in Tehran Stock Exchange: Application of FAVAR Approach. Journal of Economic Research, 59(1), 117-149. Retrieved from https://doi.org/10.22059/jte.2024.96845. [in Persian]
Nafisi Moghadam, M., & Fathi, Sh. (2020). Studying the contagion and volatility of oil prices on stock market returns, exchange rates, and gold prices in Iran: Multivariate VAR-DCC-GARCH, continuous wavelet, and time-varying wavelet approaches. Econometric Modeling, 3(6), 33-62. Retrieved from https://doi.org/10.22075/jem.2021.23728.1613. [in Persian]
Pakseresht, A., & Yousefnezhad, M. (2019). Studying the effect of changes in gold prices and informal exchange rates on the total index of the Tehran Stock Exchange. Quarterly Journal of New Research Approaches in Management Sciences, 18(1), 127-141. Retrieved from https://jnraims.ir/article-1-218-fa [in Persian]
Rostamzadeh, P., & Izadi, B. (2024). Studying the Asymmetric Relationship between the Nominal Exchange Rate and the Tehran Stock Exchange Index: A Threshold Regression Model. Financial Economics, 18(68), 167-188. Retrieved from https://doi.org/10.71818/ecj.2024.1062561. [in Persian]
Sadat, I., & Gormus, S. (2025). Divergent impacts of financial factors on Islamic vs conventional stock markets: insights from advanced countries using MM-QR. Journal of Capital Markets Studies, 9(1), 6-27. Retrieved from https://doi.org/10.1108/JCMS-06-2024-0030.
Sajjadi, M. (2023). Strategies for improving the capital market stabilization fund. Financial Economics, 68(18), 167-188. Retrieved from https://es.tesrc.ac.ir/article_717225.html. [in Persian]
Seo, M. H., Kim, S., & Kim, Y. J. (2019). Estimation of dynamic panel threshold model using Stata. The Stata Journal, 19(3), 685-697. Retrieved from https://doi.org/10.1177/1536867X19874243.
Shapiro, M. D. (1988). The stabilization of the US economy evidence from the stock market. Retrieved from https://doi.org/10.3386/w2645.
Stoll, H. R. (2003). Market microstructure. In Handbook of the Economics of Finance (1, 553-604). Retrieved from https://doi.org/10.1016/S1574-0102(03)01013-6.
Switzer, L. N. (2010). The behaviour of small cap vs. large cap stocks in recessions and recoveries: Empirical evidence for the United States and Canada. The North American Journal of Economics and Finance, 21(3), 332-346. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.najef.2010.10.002.
Taylor, S. P. S., & Poon, S. (1991). Macroeconomic factors and the UK stock market. Journal of Business Finance and Accounting, 18(5), 619-36.  Retrieved from https://doi.org/10.1111/j.1468-5957.1991.tb00229.x.
Wang, M. C., Fang, M., & Ye, J. K. (2013). Financial integration of large-and small-cap stocks in emerging markets. Emerging Markets Finance and Trade, 49(4), 17-31. Retrieved from https://doi.org/10.2753/REE1540-496X4905S402.
Yang, J. (2023). Financial stabilization policy, market sentiment, and stock market returns. Finance Research Letters, 52, 103379. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.frl.2022.103379.
Yu, P., & Phillips, P. C. (2018). Threshold regression with endogeneity. Journal of Econometrics, 203(1), 50-68. Retrieved from https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2017.09.007.
Zaremba, A., Czapkiewicz, A., Szczygielski, J. J., & Kaganov, V. (2019). An application of factor pricing models to the Polish stock market. Emerging Markets Finance and Trade, 55(9), 2039-2056. Retrieved from https://doi.org/10.1080/1540496X.2018.1517042.

  • تاریخ دریافت 19 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 31 خرداد 1405